Cảm biến nhiệt độ hồng ngoại là thiết bị chuyên dùng để đo nhiệt độ bề mặt không tiếp xúc, rất phù hợp cho băng chuyền, lò nung, khuôn ép nhựa, trục quay, vật thể nóng, di chuyển liên tục hoặc nằm trong khu vực khó tiếp cận. Tuy nhiên, một cảm biến đo nhiệt độ hồng ngoại chất lượng cao cũng có thể cho kết quả sai lệch nếu lắp đặt không đúng cách. Những sai lầm thường gặp khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại đa số nằm ở khoảng cách, góc nhìn, bức xạ phản xạ, emissivity và điều kiện môi trường.
Bài viết này sẽ chỉ ra những cách lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại có thể làm sai lệch kết quả, kèm phương án xử lý dựa trên kinh nghiệm thực tế tại nhà máy.
TẠI SAO CẦN LẮP ĐẶT CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI ĐÚNG KỸ THUẬT?
Cảm biến nhiệt độ hồng ngoại là thiết bị hoạt động dựa trên nguyên lý hấp thu năng lượng bức xạ phát ra từ bề mặt vật thể. Vì vậy, bất kỳ yếu tố nào làm thay đổi lượng bức xạ từ vật thể truyền đến đầu cảm biến đều có thể tác động đến kết quả đo lường.
Việc lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại không đúng kỹ thuật là nguyên nhân hàng đầu khiến kết quả đo bị cao/thấp hơn thực tế, tín hiệu đầu ra không ổn định, hệ thống điều khiển vận hành sai lệch hoặc thiết bị xuống cấp nhanh chóng.
Trong các dây chuyền sử dụng tín hiệu nhiệt độ để điều khiển gia nhiệt và làm mát tự động, sai số phép đo sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng thành phẩm, tỷ lệ phế phẩm, mức tiêu thụ năng lượng và chi phí sản xuất. Do đó, nắm rõ cách lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại là cơ sở đảm bảo độ chính xác và nâng cao hiệu quả vận hành của toàn hệ thống.

CHỌN SAI VỊ TRÍ LẮP ĐẶT CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI
Sai lầm đầu tiên và cũng là nghiêm trọng nhất khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại chính là lắp theo cảm tính, ưu tiên chọn vị trí thuận tiện cho kỹ thuật viên, mà bỏ qua vị trí phản ánh chính xác nhiệt độ cần kiểm soát.
Ví dụ, khi dùng cảm biến hồng ngoại giám sát nhiệt độ khuôn ép nhựa, việc lắp cảm biến hướng vào mép khuôn, vít cố định hay vùng có tấm gia nhiệt xung quanh sẽ cho kết quả sai lệch so với vùng sản phẩm thực tế.
Hướng dẫn khắc phục:
Với các dây chuyền vận hành liên tục, cần xác định chính xác mục tiêu đo. Mỗi mục tiêu sẽ có đặc tính bức xạ, tốc độ di chuyển và kích thước khác nhau. Hướng dẫn lắp đặt cảm biến đo nhiệt độ không tiếp xúc đúng cách phải bắt đầu từ bản vẽ mặt cắt thiết bị, xác định vùng cần giám sát và yêu cầu truyền nhận tín hiệu của hệ thống điều khiển.
Nguyên tắc quan trọng khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại: đặt thiết bị tại nơi có sự thay đổi nhiệt độ sớm nhất và ổn định nhất. Với lò nung/khuôn ép, cảm biến nên lắp gần vị trí gia nhiệt, tránh trùng với nguồn nhiệt trực tiếp. Với băng tải, điểm lắp cảm biến tốt nhất là ở đoạn vật liệu đã ổn định hình dạng, tránh mép băng và các khu vực có bụi, hơi nước.
Xem thêm: Cảm biến nhiệt độ hồng ngoại là gì? Nguyên lý hoạt động và ứng dụng
LẮP ĐẶT CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI BỎ QUA KÍCH THƯỚC ĐIỂM ĐO VÀ KHOẢNG CÁCH TIÊU CỰ
Thực tế, cảm biến hồng ngoại không đo chính xác một điểm nhỏ, mà nó bao quát một vùng hình tròn/elip chứa vật thể mục tiêu (gọi là spot size), và giá trị nhiệt độ hiển thị là trung bình nhiệt độ của toàn bộ vật thể nằm trong vùng đó. Khi khoảng cách lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại tăng lên, kích thước spot size cũng tăng theo, do đó các vật thể nhỏ có thể bị “pha loãng” bởi các yếu tố nền xung quanh.
Đây là lý do mà cảm biến nhiệt độ hồng ngoại trong nhà máy có thể hiển thị nhiệt độ thấp hơn thực tế, nhất là khi đo dây đai, thanh kim loại nhỏ hoặc sản phẩm di chuyển nhanh.
Hướng dẫn khắc phục:
Trong trường hợp này, cách lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại đúng là cần kiểm tra kỹ thông số D:S, xác định đường kính spot size tại khoảng cách lắp thực tế và đảm bảo vật thể chiếm toàn bộ vùng đo.
Trong trường hợp đo vật nhỏ hoặc đo từ khoảng cách xa, nên ưu tiên dùng cảm biến nhiệt hồng ngoại có thấu kính focus gần, ống ngắm laser hoặc hệ thống quang học có tỷ lệ D:S cao.

CÀI SAI HỆ SỐ PHÁT XẠ KHI LẮP ĐẶT CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI
Hệ số phát xạ cảm biến hồng ngoại (Emissivity - ε) là thông số quan trọng hàng đầu khi chọn mua và lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại. Nó phản ánh khả năng phát bức xạ nhiệt của bề mặt vật thể cần đo so với vật đen lý tưởng ở cùng nhiệt độ. Hệ số phát xạ có ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác của cảm biến nhiệt độ hồng ngoại.
Khi lắp cảm biến nhiệt độ hồng ngoại, nếu giữ nguyên hệ số phát xạ mặc định 0,95 (phù hợp với vật liệu phi kim) thì rất dễ gây sai số khi đo các bề mặt kim loại có độ phản xạ cao.
Hướng dẫn khắc phục:
Khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại, cần xem xét kỹ hệ số phát xạ của vật liệu. Dưới đây là bảng tham khảo:
- Cao su: 0,90 - 0,95
- Giấy: 0,90 - 0,95
- Gỗ: 0,80 - 0,95
- Nhựa không bóng: 0,85 - 0,95
- Bề mặt sơn đen mờ: 0,95 - 0,98
- Thép bị oxi hóa: 0,70 - 0,90
- Inox đánh bóng: 0,05 - 0,20
- Nhôm đánh bóng: 0,02 - 0,10
(Bảng trên chỉ mang tính chất tham khảo, vì hệ số phát xạ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như bước sóng đo, nhiệt độ, độ nhám, lớp phủ và tình trạng bề mặt vật liệu).
Đối với những ứng dụng yêu cầu độ chính xác cao - rất cao, nên dùng thiết bị đo nhiệt độ tham chiếu phù hợp, sau đó cài đặt hệ số phát xạ của cảm biến hồng ngoại trong điều kiện nhiệt độ ổn định.
Nếu cần đo nhiệt độ trên dây chuyền sản xuất có nhiều loại vật liệu khác nhau, nên cân nhắc chọn cảm biến có thể thay đổi hệ số phát xạ để thuận tiện hơn trong quá trình vận hành.
LẮP ĐẶT CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI VỚI GÓC KHÔNG PHÙ HỢP
Do hạn chế về không gian, nhiều doanh nghiệp chọn lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại theo góc nghiêng lớn so với bề mặt vật thể cần đo. Điều này có thể làm thay đổi hình dạng vùng đo, đặc tính phát xạ theo hướng của vật thể và mức độ ảnh hưởng của bức xạ phản xạ.
Khi cảm biến nhiệt hồng ngoại lắp vuông góc với bề mặt cần đo thì vùng đo thường có hình tròn. Khi lắp đặt cảm biến theo góc nghiêng, độ nghiêng càng tăng thì vùng đo càng có xu hướng chuyển thành hình elip và chiếm diện tích lớn hơn.
Ví dụ, điểm đo có đường kính 20mm và khoảng cách đo theo trục quang học không đổi:
- Góc lệch so với phương vuông góc 0° → Chiều dài vùng đo gần đúng 20 mm
- Góc lệch so với phương vuông góc 30° → Chiều dài vùng đo gần đúng 23,1 mm
- Góc lệch so với phương vuông góc 45° → Chiều dài vùng đo gần đúng 28,3 mm
- Góc lệch so với phương vuông góc 60° → Chiều dài vùng đo gần đúng 40 mm.
Hướng dẫn khắc phục:
Khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại, nên ưu tiên hướng đầu đo vuông góc hoặc gần vuông góc với bề mặt mục tiêu. Trường hợp bắt buộc phải lắp cảm biến nghiêng thì phải tính toán lại vùng đo và kiểm tra ảnh hưởng của góc quan sát đối với vật liệu thực tế. Mục tiêu là giảm thiểu sai số càng nhiều càng tốt.

CHỌN CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI CÓ BƯỚC SÓNG KHÔNG PHÙ HỢP VỚI VẬT LIỆU
Mỗi loại vật liệu có đặc tính phát xạ, hấp thụ, phản xạ và truyền qua khác nhau tại từng vùng bước sóng. Vì vậy, không có một cảm biến nhiệt độ hồng ngoại đo chính xác cho mọi loại vật liệu.
Khi lựa chọn và lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại, nếu chỉ dựa trên dải nhiệt độ mà bỏ qua bước sóng thì có thể khiến hệ thống đo lường không đạt độ chính xác cao. Dưới đây là bước sóng của một số vật liệu phổ biến mà bạn có thể tham khảo:
- Giấy, gỗ, cao su, nhựa dày: 8-14 µm
- Thép, kim loại nhiệt độ cao: 1-2,6 µm
- Màng nhựa PE, PP mỏng: Khoảng 3,43 µm
- Một số loại màng polyester: Khoảng 7,9 µm
- Bề mặt thủy tinh: Khoảng 5 µm.
Ví dụ, dòng cảm biến nhiệt độ hồng ngoại Calex PyroMini tiêu chuẩn thường hoạt động ở bước sóng 8-14 µm, phù hợp cho giấy, gỗ, cao su, nhựa dày; trong khi phiên bản PyroMini 2.2 hoạt động trong vùng bước sóng 2-2,6 µm, phù hợp cho ứng dụng đo kim loại và vật thể có nhiệt độ cao.
Xem thêm: Cảm biến nhiệt độ hồng ngoại 4-20mA - Giải pháp giám sát nhiệt độ liên tục
LẮP ĐẶT CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI BỎ QUA ẢNH HƯỞNG TỪ BỨC XẠ NHIỆT PHẢN XẠ
Một trong những sai lầm thường gặp nhưng khó phát hiện khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại là bỏ qua các ảnh hưởng của năng lượng bức xạ từ các nguồn nhiệt xung quanh phản xạ lên bề mặt vật thể. Điều này đặc biệt phổ biến trong các ứng dụng đo nhiệt độ inox, nhôm, thép bóng hoặc các vật liệu kim loại chưa qua xử lý bề mặt.
Ví dụ, khi dùng cảm biến nhiệt độ hồng ngoại đo nhiệt độ tấm inox đặt gần lò gia nhiệt, cảm biến có thể thu nhận bức xạ từ tấm inox và bức xạ từ lò nhiệt phản xạ trên bề mặt tấm inox. Kết quả đo có thể cao hơn nhiệt độ thực tế của tấm inox.
Hướng dẫn khắc phục:
Khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại, có thể thay đổi hướng lắp đặt, dùng tấm chắn nhiệt, cấu hình chức năng bù nhiệt phản xạ hoặc lựa chọn cảm biến có bước sóng chuyên dụng cho vật thể kim loại. Nếu được, có thể cân nhắc tạo một vùng đo có hệ số phát xạ cao bằng lớp sơn chịu nhiệt phù hợp.

NHỮNG LỖI SAI PHỔ BIẾN KHI LẮP ĐẶT CẢM BIẾN NHIỆT ĐỘ HỒNG NGOẠI KHÁC
Bên cạnh những lỗi sai điển hình trên, quá trình lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại còn thường gặp những vấn đề sau đây:
Lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại trong khu vực bẩn mà không có phương án bảo vệ phù hợp
Không bảo vệ đầu đo trước tác động của bụi bẩn, hơi nước và dầu mỡ. Khi bề mặt thấu kính bị bám bẩn hoặc những tác nhân xuất hiện trên đường truyền bức xạ, năng lượng hồng ngoại truyền từ vật thể đến đầu thu có thể bị suy giảm hoặc thay đổi. Điều này khiến kết quả đo bị sai lệch và tín hiệu kém ổn định.
Lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại trong khu vực nóng quá giới hạn thiết kế
Khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại trong môi trường có nhiệt độ quá cao, vượt qua giới hạn thiết kế của cảm biến, thì có thể xuất hiện sai số, giảm tuổi thọ hoặc hư hỏng linh kiện. Trong trường hợp này, tốt nhất nên chọn phiên bản chịu nhiệt tốt, tăng khoảng cách lắp đặt (miễn là còn trong giới hạn quang học cho phép), sử dụng tấm chắn bức xạ hoặc bổ sung hệ thống làm mát…
Sử dụng kính bảo vệ đầu cảm biến không phù hợp
Một số hệ thống thường lắp thêm kính để bảo vệ cảm biến khỏi bụi bẩn, hóa chất hoặc tác động cơ học. Tuy nhiên, vật liệu trong suốt vẫn có thể ảnh hưởng đến khả năng truyền bức xạ hồng ngoại trong vùng bước sóng 8-14 µm. Để giải quyết vấn đề này, người dùng cần chọn vật liệu bảo vệ có khả năng truyền bức xạ phù hợp với phổ bước sóng của cảm biến (có thể là Germanium, Zinc Selenide hoặc Sapphire - tùy ứng dụng).
Thời gian đáp ứng và tốc độ di chuyển của vật thể không phù hợp với cảm biến
Khi lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại cho dây chuyền sản xuất tốc độ cao, thời gian đáp ứng là yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng ngay từ khâu lựa chọn thiết bị và vị trí lắp đặt. Nếu vật thể di chuyển quá nhanh, cảm biến phản hồi không kịp, kết quả là nhiệt độ hiển thị có thể không đạt đến giá trị thực tế.
Để giải quyết vấn đề này, nên lựa chọn cảm biến có tốc độ đáp ứng phù hợp, tối ưu kích thước điểm đo và cân nhắc các chức năng xử lý tín hiệu phù hợp.
Đấu nối và cấu hình tín hiệu đầu ra của cảm biến không chính xác
Sai sót trong quá trình đấu nối điện cũng là nguyên nhân hàng đầu khiến cảm biến nhiệt độ hồng ngoại hoạt động không đúng. Các vấn đề phổ biến gồm: dùng sai nguồn cấp, đấu nhầm dây tín hiệu, cài đặt sai ngõ vào PLC, đi dây tín hiệu gần dây động lực hoặc cấu hình sai địa chỉ Modbus RTU RS485.
Trong trường hợp này, cần kiểm tra giá trị nhiệt độ tại cảm biến, tín hiệu dòng điện thực tế và giá trị quy đổi trên PLC trước khi kết luận thiết bị bị lỗi.
Xem thêm: Ứng dụng cảm biến nhiệt độ hồng ngoại trong công nghiệp
HƯỚNG DẪN LẮP ĐẶT CẢM BIẾN ĐO NHIỆT ĐỘ KHÔNG TIẾP XÚC ĐÚNG KỸ THUẬT
Để đảm bảo độ chính xác phép đo và tính ổn định trong quá trình vận hành, bạn có thể tham khảo quy trình lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại chuẩn theo 6 bước dưới đây:
- Bước 1: Khảo sát đối tượng và môi trường đo
- Bước 2: Lựa chọn cảm biến nhiệt độ hồng ngoại
- Bước 3: Xác định vị trí và khoảng cách lắp đặt
- Bước 4: Cố định cảm biến và lắp đặt phụ kiện
- Bước 5: Đấu nối và cấu hình thông số
- Bước 6: Kiểm tra và chạy thử trong điều kiện thực tế.
Mỗi ứng dụng đo lường - giám sát nhiệt độ đều có những yêu cầu và điều kiện vận hành khác nhau. Vì vậy, việc lựa chọn đúng thiết bị và lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại chính xác ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế sai số, tối ưu chi phí đầu tư và đảm bảo hiệu quả sử dụng về lâu dài.
Mọi vấn đề thắc mắc về lắp đặt cảm biến nhiệt độ hồng ngoại hoặc nhu cầu mua cảm biến đo nhiệt độ từ xa, bạn có thể liên hệ trực tiếp cho Sensors Việt Nam qua website https://cambien.com.vn/ | https://www.sensors.vn/ để được hỗ trợ nhanh chóng nhất!
